|
Kaptan Şoföre Taktikler
1. ABS Sistemi Hakkında Sıkça Sorulan
Sorular
a) ABS (Anti Blokaj Sistemi)
Nedir?
ABS
fren sistremi tekerleklerde bulunan 4 tekerlek hız
algılama sensörü, tekerlek içine yerleştirilen
4 hız algılama dişlisi, yine 4 tekerlek için birer
tane ABS valfi ve kontrol ünitesinden oluşur. Tekerlekler
döndüğünde içerlerine yerleştirilen hız dişlileride
dönecektir. Dönene hız dişlilerine karşılık gelen sensörler
ise bu diş sayılarını algılayıp elektronik kontrol
ünitesine tekerleklerin hızını bildireceklerdir. Frenleme
sırasında tekerlek hızlarında tolerans dışında bir
fark olursa, kontrol ünitesi daha fazla yavaşlayan
tekerleğe giden fren kuvvetini o tekerleğin ABS valfine
sinyal göndererek kesecektir. Böylelikle sürüş güvenliğini
artırmaktadır. Adından da anlaşılacağı gibi ABS tekerleklerin
blokajını yani kilitlenmesini önler.
Fren srasında
tekerleklerin kilitlenmesinin üç önemli sakıncası vardır:
Kilitlenen
tekerlek yanal kuvvet taşıyamaz. Kilitlenen tekerlek
arka dingildeyse aracın arkası savrulur. Ön
tekerlekler kilitlenirse direksiyon hakimiyeti ortadan
kalkar.
Kilitlenen tekerlek fren mesafesini
uzatır. Kuru asfaltta kilitlenen tekerlek fren mesafesini
%25-30
arttırır.
Islak asfaltta kilitlenen tekerlek fren mesafesini
%50-60 artırır.
Kilitlenen tekerlek lastikleri erken
aşınır. Kilitlenen lastikteki aşınma o kadar fazla
olur ki, "topallama" ya
sebebiyet verir. Topallayan tekerlek konforu bozduğu
gibi diğer tekerleklere göre çok daha hızlı bir şekilde
aşınır.
ABS fren yapan bir aracın fiziksel
sınırlar içinde en kısa mesafede direksiyon hakimiyetini
koruyarak
ve savrulmadan durmasını sağlar.
b) ABS Ne Zaman
Devrede, Ne Zaman Devre Dişindadir?
Sürücünün önündeki
sarı "ABS uyarı lambası" kontak
ilk açıldığında ve araç hareket etmediği sürece yanar.
Bu lamba araç 7 km/h'lik bir hıza ulaştığında söner.
Eğer sönmezse ABS'de arıza var demektir. ABS ya kısmen
yada tamamen devre dışıdır. Bu durumda fren sistemi
ABS'siz veya kısmi ABS'li olarak çalışmasına devam
edecektir. Arızanın yerine ve cinsine göre bunun fren
sistemine olumsuz etkisi olabilir. Bu nedenle arızalı
ABS zaman geçirmeden ve mutlaka yetkili ANADOLU ISUZU
servisinde onarılmalıdır.
c) ABS'nin Çalıştığı
Nasıl Anlaşılır?
Sürücü, ABS'nin çalıştığını ancak ABS
valflerin çıkarttığı seslerden ve fren pedalındaki
darbelerden
anlayabilir.
Ayrıca kontağı açmadan önce fren pedalına basıp,
basılı halde kontağı açtığımızda ABS valflerinden tahliye
sesleri 6 defa duyulmalıdır. (Ön sol, ön sağ, arka
sol,
arka sağ, sol çapraz, sağ çapraz) Eğer ABS, TELMA
Retarder'i devre dışı bırakırsa TELMA uyarı lambası
kendiliğinden
söner ve bu şekilde de ABS'nin devreye girdiği anşalılabilir.
d)
ABS Ne Yapabilir Ne Yapamaz? ABS'li Araç Sürücüsü
Nasıl Fren Yapmalidir?
ABS, sürücünün kendine ve aracına
olan güvenini arttırmaktadır. ABS'li araç kullanan
deneyimli ve bilgili sürücüler
aşağıdaki noktalara dikkat etmelidirler.
ABS'li
araç sürücüsü fren yapmasını gerektirecek herhangi
bir durumda yol şartlarından korkmadan
frene bütün
gücüyle basar, bu sırada;
- Pedala tüm gücüyle
sürekli basar, pompalama yapmaz.
- Fren sırasında
direksiyon hakimiyeti korunduğundan direksiyonu
kaçmak istediği yöne çevirir.
ABS
fren güvenliğini arttıran teknik bir üstünlüktür,
ancak ABS fizik kurallarını değiştiremez. Yani;
- Tekerlekle
yol arasındaki sürtünme katsayısını değiştiremez,
kötü lastiklerle buzda fren mesafesini
kısaltamaz.
Kışın her zamanki gibi yeni kış lastiği kullanılmalıdır.
- Bazı
aşırı buzlu veya karlı şartlarda eskiden olduğu
gibi zincir takılması gerekmektedir.
- Dönemece hızlı
girmiş bir aracın merkez kaç kuvvet nedeniyle savrulmasını
önleyemez.
- Frenleri bakımsız ve zayıf bir aracın
frenlerini güçlendirmez ve hatalarını düzeltmez
Hareket sırasında fren yapıldığında
ABS'nin devreye girdiği hissedildiğinde ABS'ye
güvenerek gaza daha fazla basılmaz. ABS'nin devreye
girmesi
sürücüye sınır değerlere ulaşıldığı konusunda bir uyarıdır. ABS
elbetteki
bu sınırlar
içinde aracı güvenli bir şekilde durdurmaktadır. Fakat bu sınır
değerleri aşıldığında ABS'nin faydası olmayacaktır.
Aracın hızı mutlaka güvenilir
hızla düşürülmelidir.
e) Aracınızdaki ABS Cep
Telefonundan Etkilenir Mi? Hayır!
Frenlerle ilgili Avrupa Birliği'nin
direktifinde konu ile ilgili şunlar yazılmaktadır:
"Anti-Blokaj Sistemi'nin çalışması
manyetik ya da elektrik alanlardan olumsuz etkilenmemelidir" (71/320/EC,
EK 10 madde 4.6)
Bu konuda üretim aşamasında sorumluluk
öncelikle araç üreticisine aittir. Ticari taşıtlar
için fren sistemi
ve ABS üreten firmalar da ürünlerini bu alanlardan
etkilenmeyecek şekilde geliştirmektedirler. Ticari
araç üreticileri araçlarındaki ABS'leri bu şartlarda
denemelidirler.
Aracınızdaki ABS de bu şartlarda denenmiştir
ve cep telefonundan etkilenmemektedir.
Peki,araçlar
ve ABS bu şartlara hazırken ve dünyada cep telefonunun
ABS üzerine olumsuz etkileri henüz
kanıtlanmamışken, Türkiye'de ABS'li otobüslerde
cep telefonun kullanımı neden yasaklanmak istenmektedir?
Aslında
yasaklanması gereken ABS'li otobüslerde cep telefonunun
kullanılması değil, uzman
olmayan ve
yetkisiz kişilerin aracın fren ve ABS'leri ile
ilgili tamir
yapmalarıdır.
Yanlış tamir veya bakım sonucu ABS
kazaya yol açabilir. Örneğin tekerleklerinden birisine
bakım sırasında yanlış ABS
çemberi takılmış bir araç kaza yapabilir. Bu konuda
daha sayısız örnek verebiliriz. ABS'in Elektronik
Kumanda Ünitesi (EKÜ), normal şartlarda tüm arızaları
uyarır
ve hafızasına alır. Ancak bu tip yanlış müdahaleleri
her zaman algılayamadığı için sürücüyü uyarmayabilir.
2.
ABS Sisteminin Çalışması
1 = Sensör
2 = Hız çemberi
3 = Elektronik Kontrol Ünitesi (= ECU)
4 = ABS valfi
(Şekil 1)
3. ABS Sistem Fonksiyonları
a. Hız algılama
Hız
çemberlerinin (2) dönmesi, hız sensörlerinde tekerlek
hızları ile orantılı frekansta alternatif
voltaj
yaratır. Elektronik ünite (3) tekerlek hızından
yaklaşık araç hızına karşılık gelen referans
hızı hesap eder.
Referans hızın, tekerlek hızı ile karşılaştırılması
ile kilitleme eğiliminde olan tekerlek veya tekerlekler
algılanabilir.
b. ABS düzenlemesi
ABS düzenlemesi,
frenleme esnasında bir ya da birden çok tekerleğin
kilitleme eğilimi göstermesi esnasında
etkin hale gelir. Bu durumda fren silindirlerindeki
basınç, ABS valfleri(4) vasıtası ile elektronik
kontrol ünitesi(3) tarafından ayarlanır. Bu basınç
ayarı
optimum frenleme ve sürüş kararlılığını sağlarken
tekerleklerin kilitlenmesini önleyecek şekilde
yol şartlarına göre uygulanır.
|
